Thông tư 53/2026/TT-NHNN: Rủi ro khi AI tham gia vào các giao dịch thanh toán trực tuyến

Thông tư 53/2026/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, có hiệu lực từ ngày 15/11/2026, quy định chi tiết về việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong các hoạt động ngân hàng và thanh toán. Điều này đặt ra những yêu cầu mới về an toàn, quản lý rủi ro và trách nhiệm pháp lý cho cả người dùng và các tổ chức cung ứng dịch vụ, đặc biệt khi AI tham gia vào các giao dịch tự động.

Các điểm cốt lõi của Thông tư 53/2026/TT-NHNN

• Ngày hiệu lực: Thông tư 53/2026/TT-NHNN được ban hành ngày 30/9/2026 và có hiệu lực từ ngày 15/11/2026.
• Phạm vi áp dụng rộng: Áp dụng cho các tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán, công ty thông tin tín dụng, tổ chức cung ứng dịch vụ tiền di động và các đơn vị khác trong ngành Ngân hàng.
• Nguyên tắc trách nhiệm con người: AI không thay thế thẩm quyền và trách nhiệm của con người. Các đơn vị cung ứng dịch vụ vẫn chịu trách nhiệm pháp lý đối với mọi quyết định do AI đưa ra hoặc hỗ trợ đưa ra.
• Phân loại rủi ro AI: Hệ thống AI phải được phân loại theo mức độ rủi ro cao, trung bình hoặc thấp trước khi triển khai.
• Yêu cầu đối với giao dịch tự động bằng AI: Cần có thỏa thuận rõ ràng giữa khách hàng và đơn vị về phạm vi, hạn mức, thời hạn hiệu lực và quyền chấm dứt thỏa thuận.

Phân loại rủi ro AI trong giao dịch thanh toán

Thông tư 53/2026/TT-NHNN đưa ra cơ chế phân loại rủi ro cho các hệ thống AI, đặc biệt chú trọng đến các giao dịch thanh toán điện tử và quyết định cấp tín dụng. Việc phân loại này giúp các tổ chức tài chính và người dùng nhận diện mức độ rủi ro tiềm ẩn và áp dụng các biện pháp kiểm soát phù hợp.

Hệ thống AI rủi ro cao

Các hệ thống AI được xếp vào nhóm rủi ro cao khi thực hiện các giao dịch điện tử hoặc quyết định cấp tín dụng có giá trị lớn. Cụ thể, đối với khách hàng cá nhân, giao dịch thanh toán tự động trên 10 triệu đồng/giao dịch hoặc tổng giá trị giao dịch trong ngày trên 20 triệu đồng được coi là rủi ro cao. Đối với khách hàng tổ chức, ngưỡng này là trên 50 triệu đồng/giao dịch hoặc tổng giá trị giao dịch trong ngày trên 100 triệu đồng.

Ngoài ra, hệ thống AI tự động đề xuất quyết định cấp tín dụng từ 50 triệu đồng trở lên cũng thuộc nhóm rủi ro cao.

Việc xác định rõ các ngưỡng này giúp các tổ chức có trách nhiệm cao hơn trong việc giám sát và đảm bảo an toàn cho các giao dịch quan trọng, đồng thời cung cấp cơ sở để người dùng đánh giá mức độ tin cậy khi ủy quyền cho AI thực hiện các giao dịch tài chính.

Trách nhiệm của người dùng và tổ chức khi AI tham gia giao dịch

Thông tư 53/2026/TT-NHNN nhấn mạnh rằng dù AI có khả năng tự động hóa và hỗ trợ ra quyết định, trách nhiệm cuối cùng vẫn thuộc về con người và các tổ chức cung ứng dịch vụ. Điều này có ý nghĩa quan trọng đối với cả người dùng và các nền tảng tài chính.

Yêu cầu đối với giao dịch thanh toán tự động

Khi cho phép AI tự động thực hiện giao dịch thanh toán, khách hàng và đơn vị phải có thỏa thuận trước bằng văn bản. Thỏa thuận này cần xác định rõ phạm vi giao dịch, hạn mức (từng giao dịch và theo ngày), thời hạn hiệu lực, điều kiện tạm dừng và quyền của khách hàng chấm dứt thỏa thuận bất kỳ lúc nào. Tổng giá trị giao dịch trong một ngày không được vượt hạn mức nội bộ của tổ chức và không quá 100 triệu đồng đối với khách hàng cá nhân, 500 triệu đồng đối với khách hàng tổ chức.

Người dùng cũng phải được cung cấp công cụ để chủ động tạm dừng hoặc hủy quyền cho AI tự động thực hiện giao dịch. Khi có khiếu nại về quyết định tự động, quyết định đó phải được con người rà soát lại, và kết quả rà soát là căn cứ cuối cùng để giải quyết.

Trách nhiệm khi thuê ngoài AI

Các đơn vị thuê ngoài phát triển, triển khai hoặc vận hành hệ thống AI phải đảm bảo bên thứ ba tuân thủ quy định pháp luật và có năng lực kỹ thuật phù hợp. Trách nhiệm cuối cùng vẫn thuộc về ngân hàng và đơn vị cung ứng dịch vụ. Bên thứ ba không được sử dụng dữ liệu của đơn vị để huấn luyện, tinh chỉnh hoặc cải thiện mô hình nếu chưa có sự đồng ý bằng văn bản. Quy định này nhằm bảo vệ dữ liệu khách hàng và đảm bảo chất lượng, độ tin cậy của hệ thống AI được sử dụng.

Ảnh hưởng đến các nền tảng cá cược trực tuyến có tích hợp AI

Mặc dù Thông tư 53/2026/TT-NHNN chủ yếu nhắm vào các tổ chức tài chính truyền thống, các nền tảng cá cược trực tuyến có tích hợp AI trong các quy trình thanh toán hoặc quản lý tài khoản cũng cần lưu ý đến các nguyên tắc và yêu cầu của Thông tư này. Đặc biệt là các quy định liên quan đến giao dịch tự động và trách nhiệm của đơn vị cung ứng dịch vụ.

Nếu một nền tảng cá cược sử dụng AI để tự động thực hiện các lệnh đặt cược, nạp/rút tiền, hoặc quản lý quỹ của người chơi dựa trên các thuật toán, họ sẽ phải đảm bảo rằng các nguyên tắc về thỏa thuận rõ ràng, hạn mức giao dịch, và khả năng kiểm soát của người dùng được tuân thủ. Việc không tuân thủ có thể dẫn đến các rủi ro pháp lý và mất niềm tin từ phía người chơi.

Các nền tảng này cần xem xét kỹ lưỡng các quy định về phân loại rủi ro AI và đảm bảo rằng các hệ thống của họ được thiết kế để có sự giám sát và can thiệp của con người khi cần thiết, đặc biệt là trong các giao dịch có giá trị cao.

Lời khuyên cho người dùng khi sử dụng dịch vụ có AI

Với sự ra đời của Thông tư 53/2026/TT-NHNN, người dùng cần nâng cao cảnh giác và hiểu rõ quyền lợi, trách nhiệm của mình khi tương tác với các dịch vụ tài chính có tích hợp AI. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh các nền tảng trực tuyến ngày càng ứng dụng AI sâu rộng.

Bảo vệ an toàn giao dịch

Người dùng cần đọc kỹ và hiểu rõ các thỏa thuận khi cho phép AI tự động thực hiện giao dịch thanh toán, đặc biệt là về phạm vi, hạn mức và quyền chấm dứt thỏa thuận. Luôn chủ động giám sát các giao dịch được thực hiện bởi AI và sử dụng các công cụ được cung cấp để tạm dừng hoặc hủy quyền khi cần thiết. Thông tư nhấn mạnh AI không thay thế trách nhiệm của con người, do đó, các đơn vị cung cấp dịch vụ vẫn phải chịu trách nhiệm pháp lý đối với các quyết định của AI.

Người dùng cần lưu ý điều này để bảo vệ quyền lợi của mình trong trường hợp xảy ra sự cố hoặc tranh chấp.

Quy trình khiếu nại và giải quyết tranh chấp

Trong trường hợp phát sinh tranh chấp hoặc khiếu nại liên quan đến các quyết định tự động của AI, người dùng có quyền yêu cầu đơn vị cung ứng dịch vụ rà soát lại quyết định đó bởi con người. Kết quả rà soát này sẽ là căn cứ cuối cùng để giải quyết. Việc nắm rõ quy trình này giúp người dùng bảo vệ quyền lợi của mình một cách hiệu quả.

Thông tư 53/2026/TT-NHNN và ý nghĩa đối với tương lai tài chính số

Thông tư 53/2026/TT-NHNN đánh dấu một bước tiến quan trọng trong việc thiết lập khung pháp lý cho sự phát triển và ứng dụng AI trong ngành tài chính Việt Nam. Nó không chỉ tạo điều kiện cho các tổ chức tài chính đổi mới mà còn đặt ra các tiêu chuẩn rõ ràng về an toàn, minh bạch và trách nhiệm giải trình.

Đối với người dùng, Thông tư này mang lại sự an tâm hơn khi tham gia vào các giao dịch tài chính có sự hỗ trợ của AI, bởi vì trách nhiệm của con người vẫn được duy trì và các cơ chế bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng được củng cố. Đối với các tổ chức, đây là cơ hội để xây dựng các hệ thống AI mạnh mẽ và đáng tin cậy, đồng thời tuân thủ các quy định pháp luật, góp phần vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế số.

Tài liệu tham khảo

• chinhphu.vn
• thitruongtaichinhtiente.vn
• thuvienphapluat.vn
• luatvietnam.vn
• kenh14.vn
• vietnamplus.vn
• tapchinganhang.gov.vn
• cafef.vn
• baomoi.com
• dantri.com.vn
• congly.vn
• thoibaotaichinhvietnam.vn